Korzystanie z tej witryny oznacza wyrażenie zgody na wykorzystanie plików cookies.
Więcej informacji możesz znaleźć w naszej Polityce prywatności.

Akceptuję

Formy zatrudnienia obowiązujące w Polsce

W polskim prawie istnieje szereg form zatrudnienia, do najpopularniejszych 
i najchętniej oczekiwanych przez pracowników należy - Umowa o pracę na czas nieokreślony. Istnieją także tzw. elastyczne formy zatrudnienia, które dotyczą innych stosunków pracy, tzw. pracy niestałej. Oznacza to iż mówimy tu o rodzajach pracy często wykonywany poza siedzibą firmy i w niepełnym wymiarze czasu, ponadto o ograniczonym prawie do świadczeń pracowniczo-socjalnych (urlopy, szkolenia, ubezpieczenia społeczne itp.) lub zupełnym ich braku. Do najczęściej spotykanych i wykorzystywanych form elastycznego zatrudnienia należy zaliczyć:

  • praca na podstawie umowy na czas określony
  • praca na zastępstwo
  • praca w niepełnym wymiarze czasu pracy
  • telepraca
  • praca nakładcza
  • job-sharin
  • work-sharing
  • praca tymczasowa
  • wypożyczenie pracowników
  • umowy cywilno-prawne (zlecenie, o dzieło)
  • praca na wezwanie
  • samozatrudnienie.


Praca na podstawie umowy na czas określony
Główną cechą umowy na czas określony jest określenie terminu związania umową stron (tzw. umowa o pracę na czas oznaczony). Może dotyczyć zatrudnienia pracownika na okres próbny, na czas wykonania pracy lub zadania oraz na czas nauki zawodu. W przypadku umowy na czas określony, mimo więzi prawnej między pracownikiem i pracodawcą – istnieją możliwości szybszego rozwiązania stosunku pracowniczego, co nie pozostaje bez znaczenia dla dowolnego zwiększania ilości personelu np. sezonowo, w okresach zwiększonego popytu na produkty lub usługi przedsiębiorstwa. 

Praca na zastępstwo
Szczególny rodzaj umowy na czas określony. Zawierana jest np. w czasie absencji pracownika, ale także w trakcie okresów urlopowych lub w przypadku nieobecności spowodowanej długą chorobą, urlopem macierzyńskim lub urlopem wychowawczym. Do umowy na zastępstwo nie mają zastosowania przepisy art. 25 (1) kodeksu pracy.

Praca w niepełnym wymiarze czasu pracy
Ten rodzaj pracy wykorzystywane jest przez strony, kiedy w firmie nie ma zapotrzebowania na dany rodzaj pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, np. specjalistyczne doradztwo, specjalistyczny nadzór. Ponadto często spotykana forma zatrudnienia np. osób powracających po urlopie macierzyńskim lub wychowawczym lub będących w czasie urlopu wychowawczego. 

Telepraca
Forma zatrudnienia polegająca na wykonywaniu obowiązków zawodowych poza siedzibą przedsiębiorstwa na rzecz, którego jest wykonywana, przy wykorzystaniu technologii informatycznych np. internetu, videofonu, telefonu, faksu (mówimy wówczas w kontekście umowy o pracę lub stosunku pracy o teleworkingu). Telepracownikowi przysługują wszystkie prawa wynikające ze stosunku pracy, takie jak zwolnienie chorobowe, urlop wypoczynkowy czy urlop macierzyński.

Wiąże się ona nie tylko ze zmianą miejsca wykonywania pracy, ale także zmianą sposobu organizacji i wykonywania zadań składających się na procesy pracy. Pracownik wykonuje zlecone zadania na zewnątrz przedsiębiorstwa i rozliczany jest z nich przez pracodawcę. Istnieje jednak możliwość pracy w siedzibie przedsiębiorstwa będącego klientem firmy zatrudniającej telepracownika.

Można wyróżnić kilka rodzajów telepracy: 
a) telepracę domową (pracownik wykonuje pracę w domu), 
b)telepracę mobilną (pracownik większość pracy wykonuje w siedzibach klientów przedsiębiorstwa),
c) telecentra (praca zespołowa zorganizowana w formie wirtualnych biur),
d) telechatki i telewioski (telecentra zlokalizowane na terenach wiejskich), 
e) telepraca „zamorska" (telepraca prowadzona poza terenem zamieszkania).

Umowa o pracę nakładczą

Umowa o pracę nakładczą jest formą pośrednią pomiędzy umową o pracę a umową o dzieło. Zatrudniający nabywa pewne uprawnienia pracownicze, łącznie z ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym, jednak otrzymuje wynagrodzenie wyłącznie za wykonaną faktycznie pracę .
Pracę nakładczą bardzo często określa się mianem pracy chałupniczej, ma to swoje uzasadnienie, gdyż pracę tę często wykonuje się w domu, w porach dogodnych dla zatrudnionego, przy czym zatrudnionemu mogą pomagać przy pracy członkowie rodziny.

Zatrudniający ma obowiązek zapewnienia zatrudnionemu odpowiedniej ilości pracy, a przynajmniej:
a) pracy, za którą zatrudniony może uzyskać co najmniej najniższe wynagrodzenie pracownicze miesięcznie, w przypadku, gdy dla zatrudnionego praca nakładcza jest wyłącznym albo głównym źródłem utrzymania; 
b) pracy, za którą zatrudniony może uzyskać co najmniej 50% najniższego wynagrodzenia pracowniczego miesięcznie, w przypadku, gdy dla zatrudnionego praca nakładcza jest dodatkowym źródłem utrzymania.
Zgodnie z literą prawa pracy, wszystko, co mogłoby być przedmiotem umowy o dzieło, może być również przedmiotem umowy o pracę nakładczą. 

Job-sharing

Job-sharing polega na dzieleniu się pracą. Określona liczba osób dzieli między sobą obowiązki, urlopy, wszelkiego rodzaju świadczenia oraz wynagrodzenie. Pracodawca ponosi zatem koszty utrzymania jednego etatu, otrzymując pracę, wiedzę i doświadczenie dwóch lub większej liczby osób. Największą zaletą tej formy zatrudnienia jest fakt, że pracownicy ustalają między sobą godziny pracy i podział obowiązków, co stwarza ogromną szansę dla wielu osób, które w innym układzie nie mogłyby pracować . Job-sharing to dobrowolnie przyjęte rozwiązanie, w którym dwie osoby podejmują łączną odpowiedzialność za jeden etat w pełnym wymiarze czasowym. Obaj pracownicy pracujący w ramach systemu job-sharing  rozliczani są z wykonania swoich zadań w ustalonym zakresie.

Partnerzy pracują w różnych porach dnia, choć są takie rozwiązania, w których obaj partnerzy pracują przez pewien czas jednocześnie. 
a) ob-splitting -  jest to podzielenie jednego miejsca pracy pomiędzy większą liczbę pracowników.
b) Job-pairing – oznacza połączenie wcześniej rozdzielonych pół działania przy czym odpowiedzialność za realizację powierzonej pracy spada na tandem.

Work-sharing

Oznacza rozdzielenie pracy pomiędzy pracowników, jest to rozwiązanie stworzone na potrzeby pracodawcy w sytuacji kryzysowej. Pracownicy godzą się na zmniejszenie wymiaru czasu pracy a co za tym idzie ograniczenia wynagrodzeń w celu uniknięcia zwolnień. Jest to rozwiązanie bardzo solidarne i bardzo rozsądne , zwłaszcza w sytuacji przejściowych trudności. Work-sharing jest rozwiązaniem tymczasowym, stosowanym w celu utrzymania zatrudnienia do momentu wzrostu zapotrzebowania na pracę. W razie poprawy sytuacji na rynku, pracownicy powrócą do dawnego systemu zatrudnienia . Work-sharing jest opcją przedstawianą jako reakcja na bezrobocie i jako metoda rozdzielania bezrobocia wśród wszystkich pracowników w zakładach. 

Praca tymczasowa
Trójstronny charakter umowy, która zawierana jest pomiędzy trzema podmiotami: pracownikiem, pracodawcą i agencją pracy tymczasowej na wykonanie określonego zakresu pracy. Agencja z kolei zleca wykonanie usług pracownikom tymczasowym dla przedsiębiorstwa zlecającego i z tego tytułu wypłaca im wynagrodzenie. Agencja otrzymuje prowizję za pośrednictwo i organizację całego procesu wykonania pracy - usługi. Przedsiębiorstwo zlecające i agencja pracy tymczasowej są związani umową o świadczenie pracy tymczasowej. Agencja natomiast z wynajmowanym pracownikiem tymczasowym może podpisać umowę o pracę bądź umowę cywilnoprawną na wykonywanie określonego zadania Pracownik tymczasowy pozostaje pracownikiem agencji, bez względu na firmę, w której pracuje. Oznacza to, że wszystkie sprawy administracyjne (w tym wypłatę wynagrodzeń, odprowadzenie podatku, składek ZUS itp.) przejmuje na siebie agencja pracy tymczasowej. Praca tymczasowa nazywana jest także leasingiem pracowniczym. Charakterystyczne jest to, że żadna umowa nie wiąże pracownika tymczasowego z przedsiębiorstwem, na rzecz, którego pracownik w rzeczywistości świadczy pracę. Instytucja pracy tymczasowej staje się coraz popularniejszym rozwiązaniem na rynku pracy, szczególnie w sytuacji czasowego zwiększenia zapotrzebowania na pracowników w przedsiębiorstwie. 

Wypożyczanie pracowników

Forma zbliżona do pracy tymczasowej. Charakteryzuje się nieodpłatnym wypożyczaniem pracowników, różnica polega na tym, że przedsiębiorstwo w określonych sytuacjach oddaje swojego pracownika do dyspozycji innego pracodawcy bezpłatnie, najczęściej w ramach współpracy. W praktyce możliwe jest także zawieszenie dotychczasowej umowy o pracę 
i podjęcie pracy na rzecz innego pracodawcy na podstawie porozumienia pracodawców i za zgodą pracownika. Wówczas to na czas pracy u drugiego pracodawcy – pracownik  zawiera z nim terminową umowę o pracę. 

Umowy cywilno-prawne (zlecenie, o dzieło)

Umowy te uregulowane są w Kodeksie Cywilnym.

Umowa zlecenie: 

Tzw. umowa starannego działania. Oznacza to, iż w umowie zlecenia ważna jest wykonywana praca (wykonywanie czynności) na rzecz zleceniodawcy, która nie musi finalnie prowadzić do uzyskania określonego rezultatu (co jest przedmiotem umowy o dzieło). Zatem wynagrodzenie za wykonanie umowy zlecenia przysługuje za samo "staranne działanie", nie zaś za jego rezultat. Umowa może być zawierana przez wszystkie podmioty, m.in.: osoby fizyczne, osoby prawne, a także ułomne osoby prawne. W gestii stron umowy pozostaje możliwość swobodnego ustalenia terminu i miejsca wykonania przedmiotu umowy w przeciwieństwie do umowy o pracę gdzie miejsce i czas wykonania pracy ustalone jest przez pracodawcę).

Umowa o dzieło: 
Jest umową skutku w odróżnieniu od umowy zlecenia. W konkretnym przypadku o tym czy mamy do czynienia z umową o dzieło czy umową zlecenia decyduję przedmiot umowy. Warunkiem zaistnienia umowy o dzieło jest określenie w umowie dzieła jakie ma wykonać przyjmujący zamówienie. Dziełem może być dowolna rzecz, utwór, program komputerowy. Poprzez zawarcie umowy o dzieło wykonawca zobowiązuje się do uzyskania pewnego wyniku swoich działań, a zamawiający do wypłaty wynagrodzenia określonego w umowie.

Zatrudniony w oparciu o umowę o dzieło pozbawiony jest świadczeń socjalnych takich jak:

  • wypłat z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na wypadek niewypłacalności pracodawcy.
  • ubezpieczenia chorobowego
  • zasiłku dla bezrobotnych;
  • ubezpieczenia zdrowotnego
  • ubezpieczenia emerytalnego
  • ubezpieczenia rentowego
  • ubezpieczenia wypadkowego

Ważne też jest że w razie wyrządzenia szkody pracodawcy lub osobie trzeciej zatrudniony odpowiada całym swym majątkiem.

Praca na wezwanie
W odróżnieniu od typowego modelu zatrudnienia nie jest świadczona ciągle i systematycznie, jest formą stosowaną w sytuacjach, gdy przedsiębiorstwo nie jest w stanie określić nawet w krótkim okresie - rozmiaru i czasu zapotrzebowania na pracę. Charakterystyczną cechą jest obowiązek ciążący na pracowniku do stawienia się do pracy na każde wezwanie pracodawcy, w praktyce oznacza to jego całkowitą dyspozycyjność. Forma ta znajduje zastosowanie m. in. w handlu, hotelarstwie, turystyce.  

Samozatrudnienie
Praca na własny rachunek, bez nadzoru, charakteryzuje z jednej strony proste z drugiej zaś wysoko specjalistyczne czynności. Pracodawcy porozumiewają się z pracownikami w celu założenia przez nich działalności lub poprzez wydzielenie części zadań wykonywanych w przedsiębiorstwie przez podmioty zewnętrzne. W związku z tym, że samozatrudnienie polega na świadczeniu usług przez samodzielny podmiot prowadzący działalność gospodarczą nie stosuje się wobec niego prawa pracy, ale prawo cywilne. 

Oprócz ww. form, należy pamiętać iż coraz bardziej znaczącą role odgrywają takie formy jak:

  • wolontariat (Wolontariat stały, Wolontariat akcyjny, Wolontariat zagraniczny).
  • inne formy umowy cywilnoprawnej (Umowa agencyjna, Kontrakt menedżerski).
  • staże i praktyki (Staże absolwenckie, naukowe, Praktyki studenckie).
  • poszukiwanie pracy (Poszukiwanie pracy, Urzędy Pracy, Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej, Ochotnicze Hufce Pracy, Biura Karier, Gminne Centra Informacji).